बर- पिपल

 पुरुषोत्तम दाहाल         

   

               बर- पिपल   

                 ******

                     त्यो

                    हाम्रो

                   घर को

                  नजिकैमा

                बा ले रोपेको

             बर ~ र ~ पिपल

            निस्ताएको ~  देखेर

           दुबोले भन्यो  हाँस्दै लौ

          ठुलो छु भनेर मक्ख थ्यौ

        काट्योत नातिले आज च्वाटै

           मलाई त  कुल्चेर  अनि

            काटेर   लिई   जान्छन

              तर    कतै    मर्दिनँ

                फेरि   मौलाउँछु

                  ठुलो हुँ  भन्दै 

                   सखाप लौ

                     नाशक

                      मान्छे

                        यी ।

                         

                       

    31/7/21 

            

अमर कथा

 पुरुषोत्तम उपाध्याय


               

               

                    लौ

                   प्रिये!

                  म भित्र

                प्रेम~ मय

              कविता ~हरू

            साँचेर ~राखेको

           कैयौँ~ वर्ष नै भयो

        कहिले~ म~~सुनाउनु?

     उत्रावल ~ भएको~ छु~म

   निश्वासिएको छु हिजो~आज

    समय~ दिनु~ केही ~पल

       सुनाउँछु~~ हृदय ~ले

         जुनेली~रातमा ~लौ

            अमर~कथा त्यी

                तिम्रा र  मेरा 

                  भन्छु तर

                    सुन्नु  है

                     व्यथा

                      त्यी ।

                         

       30/7/21

प्रिये! म अमरनाथमा छु

 प्रिये! म अमरनाथमा छु

तर तिमी छैनौ साथमा,

शिव ले पार्वतीलाई

अमर कथा सुनाएको ठाउँ रे!


तिमी हुरी भएर आउनु

म आँधी भएर भेट्छु,


सँगै बसौला केहीवेर

म मेरो अमर कथा सुनाउँछु तिमीलाई

तिमी तिम्रो अमर कथा सुनाउनु मलाई!


कसरी तिम्रो नाउँ मेटियो मेरो कवितामा

 


मैले लेखेको कविताको हर हरफमा

तिम्रो नाउँ थियो

तिम्रो मायाको वर्णन थियो

तिम्रो निस्वार्थ प्रेम को उल्लेख थियो

तिम्रो नयन को भाखा थियो

प्रकाशित भए पछि कसरी तिम्रो नाउँ मेटियो?


आँफै त मेटिएन पकै

कस्ले टुनामुना गर्यो कि कसो?

कि लागो लाग्यो हाम्रो प्रेम मा

कसरी तिम्रो नाउँ नै मेटियो ।


कित मैले पाइलो पछि सारेको हुनुपर्छ

या तिमीले,

त्यसो भएको त होइन पक्का

के विमोहक पर्यो त?

नाउँ किन ओझेल भयो अचानक

मन फर्केको त होइन नि?

कसरी तिम्रो नाउँ नै हरायो।


हेर त तिमी पनि

तिम्रो त्यो कवितामा

कतै मेरो नाउँ पनि हराएको त छैन ?

के  बिछित्र यो

किन आएन तिम्रो नाउँ

मेरो कविताको हरफमा

कसरी तिम्रो नाउँ नै पुछियो।


भयो प्रिये!

अब काव्य वाट हाम्रो प्रेम याचना

नहुने लक्षण देखियो

तिमी ,तिमी नै छौ भनि

म, म नै छु भनि

होला सफल अवश्य।

म हावा भएर आउँछु

तिमी आकाश भएर चिन्नु

कवितामा नाउँ नाखोजौ अब

कसरी हाम्रो नाउँ नै

अन्तर्ध्यान भयो

सखाप नै पो भयो

एक अर्काको कवितामा!

सायद अदृश्य शत्रुको नजर पर्यो होला

हाम्रो यो सजीव प्रेम मा

हाम्रो प्रेम त अजातशत्रु थियो!


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

गुवाहाटी।

25/7/21

सिन्दूर


नौ नै वर्षमा विवाह भएको रे

खत्रीनि आमै को

खालि राख्नु भएन सिउँदो

सास नगए सम्म।

सिन्दूर ले गर्दा सिउँदो मा

घाउ भएको थियो,लामो रेखा जस्तै

कता जानु उपचार गर्नु

कस्ले लाने उनीलाई?

खत्री बा लाई केहि सुर्ता नै थिएन

जीवन सँगिनीको सिउँदो 

भतभती पोलेको।


आमै नरिवलको तेल लिएर

फुकी माग्न जान्थिन् 

गुरुबाको घरमा सानो बोतल लिएर

राति लगाउँथिन त्यो तेल सिउँदोमा

केहि बिसेक हुन्थ्यो।


सिन्दूर नलाए त राम्रो हुन्थ्यो होला

त्यो लामो समय वाट भएको घाउ

लाचार थिन ऊनी सायद 

समाजले दिएको मान्यता मान्न

"सिउँदो खालि राख्न हुँदैन"

आइमाईले विहे पछि को कथनमा।


खसिन् आमै

अचानक मुटुको व्यथा लागेर

खत्री बा लाई के को सुर्ता

गाई गोठ र धन सम्पती अगाध

सिन्दूर हालेर केहिदिन पछि

अर्को स्वास्नी ल्याउने 

तर्खरमा ऊनी

बस्नेत दाईले छोरी दिने भए रे!


पुरूषोत्तम उपाध्याय दाहाल

गुवाहाटी

27/7/2021

कोरोना काण्ड

 


                              हे

                             प्रभू!

                            खबर

                         कस्तो होला

                        हजुरको भन्नु

                      निको आनन्दै हो?

                     किन यस्तो दुःख लौ

                  यो~ अभागी हरु ~लाई

                के ~ पठाएको यस्तो ~रुढी 

               मलाई~ त ~घाइते ~~बनाई

                बेखर्ची  पो~ बनायौ~ हरे!

                  बरु ~लैजाऊ ~उतै ~नै

                   म सगाई ~दिन्छु~ त

                     हजुरको ~   खाता

                        लेखीदिन ~ मा

                          जान्दछु~ नै

                             हिसाब

                              लेख्न

                                म !

                             

              पुरुषोत्तम

              उपाध्याय

              25/7/21               

                          

                         

भाकल


आज एउटा नया र हाम्रो गृहस्थी ग्राम्य जीवन मा प्रयोग

गरि आएको "भाकल"।गोठ मा गाई-भैसी हराउँदा या अचानक केहि प्रियजन को बिरामि ,आफत आउदाँ या मनोकामना पूर्ण नहुँदा प्रभू पुकारि (डांगरे को भाकल भन्ने चलन थियो) यो पूर्ण भए हजुर को दर्सन गर्छु भन्ने इच्छा जाहिर गरेको नै भाकल।


हामी सानो हुँदा माताजी ले भाकल गरेको याद छ।त्यसमा एउटा चै "सबै छोरा छोरी ले मैट्रिक पास गरे पछि घरमा रुद्री लाउने भाकल।"मन मनै अरु कति भाकल गर्नु भयो होला छोरा छोरी को कल्याण को लागि थाहा लागेन तर "सबै छोरा छोरी ले मैट्रिक पास गरे पछि घरमा रुद्री लाउने "चै मैले सुनेको र दाजु बिरामी हुँदा (जंगली ले भेटेको भन्थे)पनि केहि भाकल माताजी ले गरे झै लाग्छ।


आमा वाट सुरु भएको क्रम म मा चै जारी छ ,तर अति संकट मा।कुनै चीज ले मनमा शांति दिने र डिप्रेशन/anxity कम गर्छ भनि प्रयोग गर्ने मा के हर्जा?मनको शान्ति नै त सबै काम को सफलता को अस्त्र हो।


सानी (डोना) लगभग क्लास नौ मा पुग्दा पनि स्यानो जिउ भएको ले होला महिनामारी भएको थिएन।स्कूल मा साथीहरुले हिजड़ा भनेर जिसकाउछन भनेर म संग रुन्थि।म उसलाई सम्झाउथे। हाम्रो 2013 को परिबारिक केदारनाथ यात्रा मा केदारनाथ पुगे पछि मैले प्रभू लाई तेहि बिन्ति गर्ने आयो।प्रायः6 दिन पछि दिल्ली एयरपोर्ट पुग्दा सानी ले "बाबु म नगर्ने भएँ"भनेर फोन गरि।म पुनर 2018 मा केदारनाथ प्रभू लाई धन्यवाद दिन श्रीमती संग र साथै धिराज ढुंगाना लाई पनि लिएर पुगेँ। 2013 हादसा पछि को केदारनाथ को दर्सन पुनर भयो।यो के संजोग होस या भाकल को परिणाम हो पाठक समक्ष प्रश्न रह्यो।


अब मेरो श्रीमती को कुरो गरौ।बिनय भांजा  र उषा लाई अमृतसर को टूर मा जांदा बगलामुखी (हिमाचल को प्रसिद्ध तांत्रिक होम हुने मंदिर)र  वैष्णो देबी लाने।नाति -नातिन माग्ने उसको भित्री इच्छा।पुगियो पनि।अब लामो समय बिनय र उषा को  नाति-नातिनि नभएको या इच्छा नगरेको मैले जान्न कोशिश पनि गरिन।काम सफल भयो।उनको माइजू शीला लगायत सबै परिवार खुश। अगर दर्सन गरेर नै सफल भएको हो भनि फेरि भेट गरे भयो।नत्र दर्सन को फल सोचे भयो। बिचित्र र रोचक छन ई अनुभव हरू।


म बिरामी हुँदा गरेका भाकल ,दीदी,सासुआमा, शीला लगायत सबैले प्रभु पुकार अवश्य गरे।कुनै दिन ईच्छा र भाकल गरेको प्रभू दर्सन को आनन्द नै अर्को हुन्छ।भाकल ले कहिले कंहि हामीलाई सकारात्मक प्रभाव नै दिन्छ जस्तो लाग्छ।भाकल गरेर  चिताएको कुरा पूर्ण  नभए के न बिग्रन्छ र??मनको एउटा अनुभुति न हो।आखिर प्राण त कस्ले रोक्न सक्ने? 


अब परिवार को सबै सदश्य हरू वाट यश बिसय मा केहि मनको कुरा लेखन अनुरोध रह्यो।रोचक छ यो बिसश।भाकल क कस्ले गरेको छ जान्न पाँउ।


पोहोर दाजु र म पासीघाट जांदा चन्दन भांजा ले डांगरे बाबा को मन्दिर वाट नै यात्रा सुरु गरे जून मन्दिर दाजु ,दीदी ,भिनाजु को शिक्षा समय देखी नै प्रसिद्ध र सबै थरी का मनिश जान्छन दर्सन गर्ने।भाकल खूब गर्छन 

डांगरे बाबा को।

पुरु

बेलतला

5/11/20



गुरुपूर्णिमा

 

                            यो

                          छोटो

                         जीवन

                       सारै व्यस्त

                      समय~  छैन

                     याद  गर्न  हाम्रो

                गुरुलाई~   आज~ लौ

              उनी~ हरूको ~~ यादमा ।

            अथक ~    परिश्रम ~~   गरि

          ज्ञानी ~ र   संस्कारी  ~  हुन   गयौं

            गुरु~पिता ~ माता ~  सबै~ नै

              नमस्य ~~हुन ~ ~  आजन्म

                 शब्द~~ नै~ छैन~ भन्ने

                    मानव ~~आत्माको

                         गुरुपूर्णिमा

                          गरौँ श्रद्धा

                            नमन्

                            आज

                              लौ ।

      पुरुषोत्तम 

      दाहाल 24/7/21                        

      

 वर्तमान

                                 ए

                               बाउ

                              मलाई

                            पैसा  देऊ

                          मोबाइल   खै 

                       कति फलाक्नु  लौ

                      एउटै    कुरा   दिनौँ    

                    नत्र  बेची दिन्छु शीशौ

                  को  ठूलो रुख हरु  आजै

              लाख ~ रुपियाँ  त ~ दिदैछ  नै

                के ~गर्नु  त्यो   राखेर    ~ अब

                  मलाई~   खर्च~     चाहियो 

                    जन्माएर ~ मात्रै ~   लौ

                      हुन्न ~~      पितृ देव

                         खुरुक्क  ल्याऊ

                            रकम   लौ

                             अहिले

                               नत्र

                               म ?

     पुरुषोत्तम 

      दाहाल      

      24-7-21                    

हावा- बतास, हुण्डरी


सर्र हावा चलेको

जाडो को दिनमा घाम तापी रहेका

आमा र छोरी

बैँसको घामले सुनौलो भएको अनुहार

झरिलो देखिएकिछिन् उनी

आमा ले जुम्रा हेरि रहेकी काखमा बसाएर

ढाडी ,चमकना लिखाको खोजीमा

फोस्रो लिखा नै धेरै थिए होलान सायद

बेला बेला ठुङ हानि दिन्थिन् आमाले छोरीलाई

सारै मनोरम दृश्य

त्यो हृदयंगम झलक

देखेन हिजो आज को हावा बतासले।


अत्तर ,लाली र गाजल बिनाको अनुहार

छोएर गयो हावाले

के सन्देश लग्यो कुन्नि मृदु पवन ले?

बोकेर ल्याउँत्यो सुगन्धको अविरल लहर

रिट्‌ठोले नुहाएर फर्फराउँदै गरेको त्यो केश

केशले निम्तो दी रहेको हावालाई

बैँस लागेको हावा र उनी दुवैलाई

लुखुरी आइज लुखुरी भनि रहेका थिए

कान्छी बैनी र उनीका साथीहरु

रुखको पातको फिरफिरे बनाएर

चाख्नै पाएन त्यो स्वाद हिजोआज को हावाले।


आमाको सिन्दुर लतपत भएको निधार

आधा पाकेको केश र झरीलो अनुहार

डन्डिफोर नभएको मस्रिन मुहार

छोएर गयो चिसो हावाले

भाँडा मोलेर अलि अलि फुटेको हत्केला

छुनै पाएन हिजो आज को हावा बतासले कठैबरा!


भदौरे महिनामा घाँस काट्न जाँदा

डोको बोकेको उनीले 

साथी संगिनी साथै एक हुल भएर जाँदा

फर्फफरायेको त्यो मजेत्रो

बुझ्नै सकेन अहिलेको हावाले।


कस्तो रंगीन थियो त्यो हावा को लहर

नत्र उनी छन् अथवा त्यो बतास को लहर नै छ

हिजो -आज,

सायद हुण्डरी आएको थियो होला

उनीलाई र मेरो बैँसलाई

कसरी बेलीविस्तार गरौँ अहिलेको हावा बतासलाई।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला, गुवाहाटी


16/7/21

भगीरथ को कोरली लघु कथा



भगीरथ हाँप झाँप  गरि दगुर्दै आयो- "काका, गाईले अम्रो खाएर घाँटीमा अड्केको छ, मर्न आँट्यो"भन्दै। उसको भैंसी गोठ थियो। हाम्रो गाई गोठ। गाई चरन मा थियो। हामी सबै दगुरेर गयौं।छटपटाई रहेको गाई ।मुखमा हात हालेर तान्ने कोशिश गरे पनि सफल भइएन।छटपटाउँदै बिचरी गाई मरिन। राम्रो बाछी बियाएको रहेछ।

भगीरथ को उमेर करीब बीस वर्ष। बाँसुरी राम्रो बजाउँछ।बेला बखत ताक परे सिलोक  पनि हाँक्छ। गाई भैँसी प्रति उस्को अगाध माया छ।
"काका, यो बाछीलाई म मेरै भैंसी गोठमा लगेर पाल्छु" भनेर आग्रह  गऱ्यो।भैंसीको दुध तागतिलो पनि हुन्छ र सानो बाछी चाँड़े हुर्कन्छ।

सानो बाछी को नाउँ लक्षीमा राख्यो। उनी भैंसी को पाड़ा पाड़ी सङ्ग  बस्न थालिन, एउटै टाट्नो मा घाँस खान थालिन।
पाड़ा पाड़ी जस्तै बानी ब्यहोरा हुन थाल्यो।हुर्किन
 उनी।भैंसी को हुलमा मिलेर चर्न जान थालिन्। सबै भैंसी पानीमा आहाल खेल्दा उनी डिल माथि बसेर चरि रहने र
आहाल खेलेको भैंसी हरु तिर हेरी रहने। भगीरथले सारै माया गर्ने लक्षीमा लाई। कन्याई दिने, उनी कन्याई माग्न आउने, खेल्ने र हातले दिएको निमक चाट्ने।

लक्षीमा कोरली भईन। अब आमा हुनु पर्छ र सबै भैंसी गोठाला हरुको  गाईको बिगौती खाने इच्छा। तर लक्षीमा गाई गोरु को बथान मा जाँदै जान्नन्। भाग्छिन उनी। भैंसी सँग बसेर बानी बेहोरा भैंसीको जस्तो छ।

भगीरथ फेरि एक दिन आयो र लक्षीमा भर्ना नभएको दुःख प्रकट गऱ्यो।

" अब के गर्नु काका?" भनेर टाउको कन्यायो।
मैले पनि लक्षीमा लाई गाई को बथान मा लानु पर्छ अनि गोरु लाग्छन् भने। प्रयास सफल भएन। सानै देखि भैंसी सँग हुर्केकि लक्षीमा किन पो जान्थिन् र गाई को बथान मा।

लक्षीमा को रङ्ग टाटे पाङ्ग्रे थियो। कालो भैंसी को हुलमा पर बाट नै चिनिने। पुष्ट शरीर।बानी बेहोरा पनि सारै राम्रो।
तर भर्ना भइनन् भने त दुःख को कुरो हो।सबै गोठाला हरुले भगीरथ को कोरली भन्थे।

भगीरथ ले मन सारै दुखायो। बाँसुरी बजाउन पनि मन गर्दैन हिजोआज। सिलोक पनि भन्दैन। लक्षीमा को चिन्ता ले सताउन थाल्यो उसलाई।

फेरि एक दिन आयो म सँग र दुःख बिसायो - "के गर्नु हौ काका," । केहि सल्लाह को आग्रह  गऱ्यो।मैले लक्षीमा लाई गोठ बाट गाउँको उस्को घरमा लान सुझाव दिएँ। गाउँको घरमा त गाई गोरु मात्रै छन्। उतै लगेर राख्ने सलाह दिएँ।

हिउँद मा ब्रह्मपुत्र को पानी कमेको हुन्छ र गाई भैंसी वार पार गर्न सकिन्छ। लक्षीमालाई एकदिन सबैले मिलेर उस्को गाउँमा लगियो।

लक्षीमाले गाउँमा पुग्ने साथ मानौं सत्याग्रह मा बसिन्। केहि खान मन गर्दिनन्। उनीलाई भैंसी को बथान चाहियो। निकै दुब्लाइन उनी। भगीरथ को बाबु र आमा साथै गाउँ घरका ले पनि सारै सुर्ता गरे।

बिस्तारै करिब छ मैना पछि लक्षीमाले गोरु खोजिन् र गर्भवती भइन्। सारा गाउँमा खुशीको लहर फैलियो।गोठका गोठाला हरुले राम्रो समाचार सुनेर  डाङ्ग्रे को पूजा गरे। भाङ्ग खाएर मस्ती गरे।

करिब नौ मैना पछि लक्षीमाले एउटी सुन्दर बाछी उपहार दिईन! गाउँमा सबैको घरमा उत्सव झैं भयो।बिगौती खाए नानीहरुले। सानो बाछी को नाउँ पार्वती राखे।

हिजोआज भगीरथ बाँसुरी बजाएर सिलोक गाउँदै गोठमा रमाई रहेको छ।

पुरूषोत्तम उपाध्याय दाहाल
बेलतला, गुवाहाटी, आसाम।
23/7/21

बि: द्र:भर्ना (गर्भ धारण गर्ने प्रक्रिया, यस अर्थमा प्रज्ञा प्रतिष्ठानको शब्दकोश मा चैं छैन, यो प्रयोग यता को भेक को प्रचलन मा मात्र हुन सक्छ।

आमा को गरम कोट ( लघु कथा



म बिहान करिब आठ बजे तिर विउँझिए। घरमा कोलाहल सुनें।दुई तले घर ,माथी म सुतेको तल कोलाहल। पाँच छ जना गाउँको व्यक्तिहरु तल्लो घरमा देखेँ। आमा पनि केहि फलाकी रहनु भएको थियो।

म बिहानीको उठ्ने बितिक्कै को पिसाब नगरी तल उत्रिएँ।
गोदार माइलो झोक्राएर बसिरहेको देखें। ऊ हाम्रो घरमा खेति गर्न बसेको थियो।खेतको काम सकेर ऊ आफ्नै घरमा थियो।आज अचानक किन आयो जानिन।

आमाले "तैँले नै मेरो गरम कोट चोरिस" भनेर भनेको सुने। मेरो सातोपुत्लो गयो।करिब दशदिन अघि आमाले मलाई पिकनिक जाने पैसा रु दस माग्दा दिनु भएन। म सात कक्षा मा थिएँ।"यत्रो पैसा ई  फुच्छा हरुको पिकनिकमा केको "भन्दै लौरो ले डाम बस्ने गरी दनक दिनु भयो।हाम्रो भनि सानो पाठा किनेर साथीहरु संग छेवैको जङ्गल मा पिकनिक खाने विचार थियो। म  पिकनिक टोलीको लिडर थिएँ।

मैले आमाको रिसले आमाको भर्खरै किनेको गरम कोट सिलिङ माथि फ्याँकी दिएँ तब मात्रै मेरो रिस मर्यो।त्यस पछि मैले त्यो कुरा बिर्सिएँ।आज यो दृश्य देखेर म तलमाथि गर्न थालेँ।पिसाब आए पनि हरायो ।आमा ले "मैले धामीलाई जोखना हेरायेको तेरै घरदिशा देखायो" भन्नु भयो। ऊ "मैले किन लानु र आमा मेरो घरमा कोही पनि महिला नै छैनन् किन लाँन्थे र "भनि रहेको थियो! तैँले लगेर बेचेर खाईस भन्नु भयो।अरु व्यक्तिहरु "साँचो भन बाबु हामी केहि गर्दैनौं "भन्दै थिए।

मलाई एकपटक त त्यो सिलिङ माथी फ्याँकेको आमा को कोट निकालेर कुदेर भाग्न मन लाग्यो।गोदार माइला हाम्रो घरमा बस्दा गुलेली ले ढुकुर मारेर ल्याउने गर्थ्यो।हामी पोलेर खान्थिउँ। ऊसँग मेरो सारै राम्रो मित्रता थियो।मलाई एउटा गुलेली पनि बिहाड रुङ्ग्न भनेर बनाई दिएको थियो।

मेरो त्यो स्यानो मनको हृदय जली रहेको थियो।फेरि तल माथि गरि रहें।उखुम भई रहेको थियो मलाई।गोदार माइला को मुखमण्डल हेर्न आँट नै आएको थिएन।अरु व्यक्तिहरु मध्ये मितबुबा ले" यसलाई लाठो लाए मात्रै बोल्छ" भनेर लाठो लिन जानु भयो।अब मेरो प्राण जान मात्रै बाकी थियो।

उसलाई सबैले र्याखर्याखति पारी रहेका थिए। ऊ भुइँतिर हेरीहेरी रोई रहेको थियो।

अचानक  बुबा कसैको रात्रि को विहे सकेर साइकल मा घर आई पुग्नु भयो।सबैले बुबालाई नमस्कार गरे।गोदार माइला
ले बुबाको गोडामा साष्ट्टड्ग प्रणाम गरेर "गुरुजी मैले गुरुआमाको  कोट चोरेकै होइन" भन्यो।"मित बा ले "भयो ढोगेर नखडा नगर" भन्नु भयो।गोदार माइलो अरुबेला पनि बुबाको गोडा ढोग्ने नै गर्थ्यो।

बुबाले आमालाई "तैँले यसले कोट लगेको देखिस" भन्नु भयो।आमा चुप्प लाग्नु भयो।अरूले पनि केहि बोलेनन्।बुबाले आमालाई "अब तैँले गोदार माइला सँग माफ मांग" भन्नु भयो।आमा मान्नु भएन।मेरो मन र चेहरामा उज्यालोपन आई सकेको थियो।अन्तमा बुबाले "हेर माइला मेरी श्रीमती यस्तै छे, तँ दुःख नमान, मैले माफि माँगे" भनेर सभा भंग गरि दिनु भयो। आमा फतफताउँदै माथिल्लो घरमा जानु भयो।सबै अा-आफ्नो घरतिर लागे। म पनि पिसाब गरेर गोठको गोबर सोर्न गएँ।

पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल
बेलतला, गुवाहाटी
22/7/2021
 

मन लाग्यो

 

ममनोमा गरे जस्तै नदीमा गएर

साथीहरु संग यो गर्मी को मौसम मा

नाङ्गै हामफाललेर नुहाउन 

मन लाग्यो।


 दाँत फुकालेर, गोबर मा लपेटेर

 घरको छानामा फ्याँकी

ओइ मुसा "पुरानो दाँत लैजा

नयाँ दाँत दे" भनेर चिच्याउन

मन लाग्यो।


गाडा गोरु को त्यो काठको चक्का मा

दुई तीन जना मिलेर तेलपाटा

लगाएर चक्का फनफनी घुमाउन 

मन लाग्यो।


आमा सँग रिस उठ्दा आमालाई

ओइ आमा-सामा भनि

जिब्रो देखाएर दगुर्दै भाग्न

मन लाग्यो।


बैंसमा साथीहरु संग जन्ती जाँदा

राति बेहुलीको घरमा तिर्खा नलागे पनि

"बैनी पानी देउन "भनि ,पानी दिँदा

च्वास्स केटी को हात छोई साथीहरूलाई

"देखिस मैले छोई दिएँ त "भनिदिन पो

मन लाग्यो।


स्कूल मा सानो मा कक्षा मा हुँदा

झगडा गरेर," सार ई मुक चिमटिसे"भन्न

मन लाग्यो।


कति छन् कति कुराहरु भन्न मन लाग्ने

लहरै आउँछन्  यादहरु

विरक्ति हुन्छ यो मन सम्झेर

अन्तमा

आमाको काखमा सुति सुति

सु सु गरि गरि स्यानो बालख यो

आमा बुबु खाएर मस्त निदाउन पो

मन लाग्यो।

पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला, गुवाहाटी

21/7/21

तमाम कुरुक्षेत्र भो।



कथा त सामान्य नै हो,

केटी कम पढ़ेकी

केटो निकै विद्वान रे,

प्रेम प्रसंग चलेछ,

थाहा लाग्यो केटो को घरमा

हाहाकार भो आफन्तै मा,

घरमा तमाम कुरुक्षेत्र भो।


बीरे ले चुनाउ जितेपछि,

"मलाई भोटै दिनस तँईले हर्के", भन्नेसाथ,

जनता तमाम भेला भए,

हाथापाई मत्रै कहाँ हो र

तमाम कुरुक्षेत्र भो।


प्रेमी हुनाले मानसिंग ले,

उसको तथाकथित प्रेमिकालाई,

एकादशी को कीर्तन मा,

"आई लभ ईउ"भन्यो भनेर

हल्ला फिँजिए पछि,

तमाम कुरुक्षेत्र भो।


तल्लो घरको बाख्रा ले,

वोल्लो घर को बाली खाँदा,

तथानाम फलाकिन वोल्लोघरे आमै ले,

बोक्सी भनिन तल्लो घरे आमैलाई,

लाठो -मुंग्रो मत्तै कहाँ,

तमाम कुरुक्षेत्र भो।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

कुरुक्षेत्र

हरियाणा

3-5-2019

(पुरानो डायरी वाट)

किनकि आमा हुनुहुन्न आज **********************



राम्ररी दाउन हालेर पकाएको सेलरोटी

बिदामा खुवाउन राखेको ढक्क जामेको दही

सानो हर्लिक्स को बोतल साँचेर राखिएको धिउ 

जाड़ो मा खुवाउन साँची राखेको मह 

घानी मा पेलेको तोरी को तेल 

खल्पी र तामा को अचार

पाइँदैन हिजोआज कठै !

किनकि आमा हुनुहुन्न आज!


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला, गुवाहाटी

19/7/21

शिवानी

 आज शिवानी सँग आइतबारे भेटघाट

*****************************

गत अंग्रेजी 11 जुलाई मा रप्तार मा गएको गाडीले दुर्घटना गरेर आघात प्राप्त भयेकि शिवानी लाई भेटेर आनन्द आयो।

कुनै बाटा को कुकुर आघात प्राप्त भए पछि उसलाई सेल्टर होम मा लाने साथै उनीहरुको नाम राख्ने प्रचलन छ।उनीको नाम शिवानी राखिएको थियो।

म सेल्टर मा पुग्ने साथ उनीले मलाई चिनिन। दुर्घटना को दिन मैले अटो मा निकै कष्ट ले लगेको सम्झना आयो।उनीले सायद बुझेको थिइन् त्यो दिन मैले सुम्सुम्याउँदै लगेको उपचार को निम्ति। न त टोकिन न त नङ्ग्राइन,सारै ज्ञानी।


मीठो मीठो खाने बानी पो रहेछ उनीको। बाटोके होटल छेउको बस्ने उनीको मसालादार सब्जी खाने बानी रहेछ।उनीको लागि सेल्टर होममा अलगै सब्जी बनाउनु पर्ने रे अनि मतै उनी भोजन गर्ने सूचना दिए मलाई।


जस्ले लग्यो उस्ले नै खर्च बेहोर्ने चलन छ।उनीको शरीरको सबै जुम्राहरू मारेर औषधी प्रयोग गरे पछि चिटिक्क भएकि रहिछिन् । म सँग खेलिन् निकैबेर। भाँचिएको गोड़ा पनि निकै राम्रो भएछ।निको भए पछि कुनै भद्र व्यक्तिले लान खोजे दिने चलन छ।


उनी चाँड़ै निको हुन्छिन र हामी कन्यादान गर्छौ। त्यस पछि

उनीसँग को हाम्रो नाता सधैँ को लागि रहन्छ।गन्ध ले नै हामीलाई चिन्छिन उनीले।


शीर्षक देखेर शिवानी प्रेमिका भनि ठान्नु भयो होला सायद बल्ल थाहा लाग्यो होला उनी प्रेमिका नभएर छोरी हुन् भन्ने।

गजब को छ यो आनन्द पनि।उनी कहिलै पनि विश्वासघात गर्दिनन् मानिस जस्तो,हामीलाई बाँचून्जेल सम्म आभार व्यक्त गर्छिन हामीले बिर्सिए पनि।

"परोपकार्थम इदम् शरीरम"

सासू - बुहारी को प्रेम कथा

 

सासू र बुहारी सारै नै मिल्ने 

माया एक अर्काको कति हो कति

गाँउघर मा हल्ला चल्यो है आज

के हो यो  यस्तो अनौठो रीति ।


मेला र पाखा,पूजा र पाठ

दुवैनै जान्छन् मिलेर साथ

पुराना खाले आमै हरु लौ 

भन्छन उनीलाई सारै नै टाठा।


 हाँस्छन दुवै लौ खित्का नै छोडी

 बजारै जान्छन चढेर गाडी

 आमा र छोरी जस्तै छन् दुवै

 किनेर ल्याउँछन लुगा है कत्ति।


सासू र बुहारी सारै नै मिल्ने 

माया एक अर्काको कति हो कति

गाँउघर मा हल्ला चल्यो है आज

के हो यो  यस्तो अनौठो रीति ।


बिहे बटुलो गाउँमा भएमा

चिटिक्क परि जान्छन लौ दुवै

सँगै नै बस्छन सँगै नै खान्छन

छक्क नै पर्छन गाउँले ति सबै।


कसैले भने बुहारी हरु

बसुन पकै खटन मा बरु

सासू त कडा हुनुनै पर्छ

खटन मा बुहारी चल्न नै पर्छ।


सासू र बुहारी सारै नै मिल्ने 

माया एक अर्काको कति हो कति

गाँउघर मा हल्ला चल्यो है आज

के हो यो  यस्तो अनौठो रीति ।


भान्सा मा कहिले  सासू नै आमा

बुहारी पनि बनाउँछिन खाना

लोटाइ- पोताइ सासुले गर्ने

आज बुहारी फिलिम पो हेर्ने।


पुराना पाका छक्क है परे

सासू बुहारी ले गाउँ पो बिगारे

मिलेर बस्नु पचेन कोहिलाइ

कस्तो हो सोचाइ भनु कस -कसलाई!


सासू र बुहारी सारै नै मिल्ने 

माया एक अर्काको कति हो कति

गाँउघर मा हल्ला चल्यो है आज

के हो यो  यस्तो अनौठो रीति।


कथामा कथा कुरामा कुरा

सासूले झटारो हानेका लोटा

पुरानो कथा सुनाउने गर्थे

गए ति अहिले कता हो कता।


पुरानो समय छैन लौ अब

छोरी झैं बुहारी हिजो है आज

सासू र आमा एउटै हो रूप

मिलेर बस्छन दुःख या सुख।


सासू र बुहारी सारै नै मिल्ने 

माया एक अर्काको कति हो कति

गाँउघर मा हल्ला चल्यो है आज

के हो यो  यस्तो अनौठो रीति।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

गुवाहाटी।

13/7/21

(पुरानो गाँउ को परिवेश मा लेखिएको पुरानो डायरी वाट! कसैलाई हेय प्रतिपन्न गर्न लेखिएको कविता हैन,भूल भए क्षमा प्रार्थी)

सुनौलो बचपन

 


सानामा हुँदा जाड़ोको रसिलो त्यो दिन 

बित्थ्यो आराम ले पलपल र छिन् छिन्

दाने गाम्छा को मफ़लर लगाई

दाने कपड़ा को कौपीन सवैलाई

फ़ूलालैन को गरम लुगा नै लगाई

सबैलाई एकनासो हुन्थ्यो भलाई

बेलुकी बिहान भात र ओलन

थियो सामान्य सात्विक भोजन

गुटुमुटु भएर दाजु भाई सुत्यो

जाड़ो यसरी आराम लें बित्यो

हालै किनेको दुईजोड़ी लुगा,

सारै गरम रे अति जाड़ो हुँदा

जाँदैन जाड़ो रत्तिभर मेरो 

केभको हरे यो शरीरको घेरो!

चूर्णा र जुका खरानी पानी ले

चिलाउने हराउँथ्यो गौमूत्र नै ले

पिनास जान्थ्यो मित बा ले फुक्दा

हावा बतासै गोठ धुप गर्दा।

जन्तरे बा ले बोलाएको सातो,

बा नै गए स्वर्ग फेरि गएन सातो 

गोले झाँक्री ले फुकेको त्यो चामल

सिराने मुनि लौ रहन्थ्यो  अनमोल,

आमा को काख नै थियो सारै न्यानो

बाबु को अर्ती भयो है बिरानो!

गाड़ी र घोड़ा लहरै छ घरमा,

लुगा गरम का भयेभर सम्म

र पनि छैन परित्राण अहिले

कसलाई  सोधौँ लौ कारण मैले ?

आज को ब्यथ्या यतिनै सुनाएँ

सुनौलो बच्चपन कसरी गुमाएँ!


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला, गुवाहाटी

14/7/21

(पुरानो डायरी वाट)

केहि शब्दहरु आसाम को जनजीवन मा चलेको हुनाले

प्रयोग भएको हुन सक्छ, भूल भए क्षमा प्रार्थी।

অনুগ্ৰহ কৰি গাড়ী লাহে লাহে চলাব


বোধ হয় আপুনি নতুন গাড়ী কিনিলে

আমাৰ শুভেচ্ছা থাকিল,

কিন্তু তীব্ৰবেগে চলাই গৈ

ৰাস্তাৰ কুকুৰক খুন্দিয়াই 

পলাই পত্ৰং দিলে,আমি চিঞৰিলো

আপুনি পলাই গ'ল,

ভঙা ঠেং দুটাৰে তেজেৰে লুতুৰিপুতুৰি

কুকুৰটোক বহুত কষ্টেৰে নিলোঁ

চেলটাৰ হ'ম চন্দ্ৰপুৰলৈ।

বহুত খৰচ হল আমাৰ, 

প্ৰাণীটোৱেও কষ্ট পালে ;

অনুগ্ৰহ কৰি গাড়ী লাহে লাহে চলাব।


আপোনাৰ প্ৰাণ যেনে ইয়াৰো সেই 

একেই প্ৰাণ,

তেন্তে অকণো দুখ নালগিল কিয় আপোনাৰ ?

আপুনি খুন্দিয়াই গ'ল, কিবা ভুল হল চাগে,

মানি ললোঁ আমি, কিন্তু শুশ্ৰূষা নকৰি

কিয় বা পলাই গল তীব্ৰবেগে ।

নিমাত প্ৰাণীৰ শাও লাগিব মহোদয়,

অনুগ্ৰহ কৰি গাড়ী লাহে লাহে চলাব।


ৰাস্তাৰ কুকুৰ বুলি ভাবিলে চাগে আপুনি

আমিও ৰাস্তাৰ মানুহ

আজি আছোঁ কালি নাই

আপুনিও অমৰ নহয়, প্ৰভু ঈশ্বৰ

আকৌ কেতিয়াবা অন্য জন্তুক

খুন্দিয়াই আনন্দ লাভ কৰিব চাগে ।

এনে কাম নকৰিব হে জীৱশ্ৰেষ্ঠ মানৱ,

অনুগ্ৰহ কৰি গাড়ী লাহে লাহে চলাব।

আপুনি পঢ়া নাই চাগে,গুৰু শংকৰৰ সেই অমোঘ বাণী -

শৃগাল, কুকুৰ, গৰ্দভৰো একে আত্মা ।


ভুল নকৰিব হে সুধীবৃন্দ ,জীৱ-জন্তুৰ প্ৰতি দয়াশীল হওঁক ।


অনুগ্ৰহ কৰি গাড়ী লাহে লাহে চলাব।


পুৰুষোত্তম উপাধ্যায়

বেলতলা,গুৱাহাটী

11/7/21

বি:দ্ৰ:বানান আৰু লিখনিত শুদ্ধিকৰণ কৰি

কৃতাৰ্থ কৰি দিয়াৰ বাবে মোৰ শ্ৰদ্ধাৰ শ্ৰী অতুল শৰ্মা দেৱক সহস্ৰ প্ৰণাম জনালোঁ।

आँखा भिजाउने कथाहरु


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ!


गर्भवती बीस वर्षकी नाम राधिका

बेथा लागेपछि त्यो भित्रि गाउँमा

उपचारको वेवस्था थिएन त्यसबेला

सानो सहरको अस्पताल झोलुङ्गा मा लाँदा

बाटैमा खसिन बिचरा!

दाह-संस्कार गर्दा पनि सानो बालख

काटेर निकालेर अलग्गै गर्नु पर्ने नीति

मैले देखें दुइवटा लास दुई आँखाले म सानो हुँदा ।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ।


दुलाल माइलो मेरो साथी

तीजमा दिदीलाई लिएर घर आएको

तिर्खा लागेर दिदी छेवैको ब्रह्मपुत्र नदीमा

पानी पिउँन गएकि, चिप्लिन विचरी दिदी

भाई बचाउन गयो, बगे दुवै

भेटिएन दुवैको लास।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ


गरिबीको चरम समय, बर्सेनि बाढ़ी आउने ठाउँ

बिहान घाङ्ग्रा र मकै उसिनेर खायो

बेलुकि फर्सी उसिनेर खाई सुत्यो

अन्न थिएन घरमा रत्तिभर उनीहरुको

देखेकै हो यो दुई आँखा ले।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ!


गोदार बा की कान्छी छोरी

पच्चिस वर्षकी

अझै महिनाबारी भएको छैन

कति ओखति-मूलो गरे

हलका गोरु बेचे,घडेरी बेचे

केहि भएन,भाटो सरि भए आमा-बाबु

छोरीको चिन्ताले सताई रहेको 

सकेन देख्न मेरो आँखाले।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ।


बाँझी भनें गाउँले हरुले 

ठिटा केटाहरु जिस्काउने गरे

भएनन नानी-केटाकेटी, अर्को विहे गरे श्रीमानले

घर छोडी वृन्दावन गएको दिन ,खत्रीनि आमै

मेरो आँखामा झल्झली याद आउने गर्छिन।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ।


ब्रह्मपुत्र नदीमा दुधको नौका पल्टियो

नौ जना मानिसहरू थिए नौकामा

दुइजना गए बगेर कता हो कता!

अरूले पौडेर जसैतसै प्राण बचाए

बुबा मृतकको घरमा गडुर भन्न जाने

मलाई पनि लानु हुन्थ्यो कहिले काँहि।


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ।


लैनो गाई "गौरी "अचानक मर्दा

आमा रोएको

हलको गोरु "कथुरे "अचानक मर्दा

बुबा रोएको

हाम्रो घरमा डाका लागेपछि

गाउँघर रोएको

हलो जोत्दै गर्दा बज्र लागेर 

मेरो साथी रमन मरेको

बैंकमा डाका लागेर म घायल भएको

अनेकौं   कथाहरु छन् ज्वलन्त यी दुई आँखाहरूमा

कुन भनौं,कुन नभनौं

दुःखित छन् यी मेरा नयनहरु

निस्ताई रहन्छन् सँधै ,यादहरुले

कति बोकोस स्मृतिका लहरहरु!


म सँग थुप्रै कथाहरु छन्

एउटा कथा भन्ने समय छ

लौ भन कुन कथा सुनाऊँ।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला

गुवाहाटी

10/7/21


 মোৰ লিখামেলা কৰাৰ ইমান অভ্যাস নাছিল।2002 চনত ভাৰতৰ প্ৰয়াত ৰাষ্ট্ৰপতি এ পি যে আব্দুল কলাম মহোদয়ে লেখাপানীত দিহিং পাটকাই উৎসৱত দেউতাকক লগ ধৰিছিল।দেউতাই তেখেতক নেপালী টুপী আৰু অসমীয়া গমোচাৰে আদৰণি জনাইছিল।তেতিয়া দেউতাই মুখেৰে কোৱা আৰু মই লিখা "war time memories"নামৰ লিখনি প্ৰকাশিত উন্মোচনী পত্ৰিকাত সন্নিবিষ্ট কৰা হৈছিল।

তাৰ পাছত জিলা প্ৰসাখনৰ অনুৰোধ মৰ্মে 2003 চনত পুনৰ আয়োজন হোৱা দিহিং পাটকাই উৎসৱত অসমীয়াত" যুদ্ধ কালৰ স্মৃতি" নামেৰে প্ৰকাশিত কৰা হল।

ড.তুলতুল বৰা বাইদেউৱে দেউতাৰ লিখনিৰ কিছু অংশ তেখেতৰ কিতাপত সন্নিৱিষ্ট কৰাৰ আগ্ৰহ কৰাত মই অনুমতি প্ৰদান কৰিলোঁ।দেউতাৰ 2007 চনৰ পৰলোক প্ৰাপ্তি হোৱাৰ পাছত " জ খুড়াৰ বাটেৰে " কিতাপখন 2014 প্ৰকাশিত হল দেউতা জীৱিত থকা হলে বহুত ভাল পালে হয়।তিনি তিনি বাৰ লিডুৰ পৰা খোজ কাঢ়ি বৰ্মা দেশলৈ যোৱা বৰ কষ্টকৰ যাত্ৰা বিৱৰণ শুনি আমাৰ গা হিয়ঁৰি উঠিছিল।

আমাৰ মায়ে তেৰ বছৰ বয়সত ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা ভাৰতলৈ আহি নিজৰ মা ঘৰৰ মিতিৰ কুটুম নেদেখাকে ইহলীলা সম্ভৰন কৰিলে।এতিয়াহে আমাৰ ব্ৰহ্মদেশ ত থকা মোমাই,পেহীআৰু মৃত খুড়াৰ পক্ষৰ পৰিয়ালৰ লগত সংযোগ স্থাপন হৈছে।

যুদ্ধৰ বিভিশিখা মাজত মাঁৰ বিয়া হৈছিল বুলি মায়ে আমাক কৈছিল।ঐৰাৱতী নদীত গা ধোৱা কথাও কৈছিল।ঐৰাৱতী ব্ৰহ্মদেশৰ বিশাল নদী।


দেউতাই ব্ৰিটিছ,আমেৰিকান আৰু জাপানী তিনিওটা সৈন্য বাহিনীৰ লগত কাম কৰা অভিজ্ঞতাৰ কথা আমাক কৈছিল। খুব মন দি শুনিছিলো।

ভাৰত স্বাধীন হোৱাৰ পাছত পাৰপত্ৰ বনাই ব্ৰহ্মদেশ যোৱাৰ সপোন ৱাস্তৱত নহল মাঁ-দেউতাৰ।নিয়তিৰ খেলৰ লগত হাৰ মানিব লগা হল।পাছত আকৌ 1950  চনৰ ভূমিকম্পই সকলো থানবান কৰিলে।

ই এক আব্যক্ত বেদনাৰ কথা।দেউতাক লগ ধৰিব লেখাপানীৰ বহুত সৈন্য বিষয়া সকল আহিছিল আৰু যুদ্ধৰ কথা শুনি ৰেকৰ্ডিং কৰি লৈ গৈছিল।

আমি যুদ্ধৰ বিভিশিখাৰ পৰা বাচি অহা ভগনীয়া পৰিয়ালৰ অসম মাতৃৰ সন্তান ।ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ ওচৰতে আমাৰ ঘৰ আৰু কত যে বানপানীৰ ৰুদ্ৰ ৰূপ দেখিলোঁ আৰু ভুগিলো তাৰ বৰ্ণনা শব্দেৰে কৰিব নোৱাৰি।তথাপিও ব্ৰহ্মপুত্ৰ আমাৰ নমস্য নদী। "ৰাখে হৰি মাৰে কোন।মাৰে হৰি ৰাখে কোন"।


আমাৰ মৰমৰ ভন্টি অনুপমা কট্টেলক কিতাপ পঢ়িবলৈ আগ্ৰহ কৰিছিলোঁ।তেখেতে মই নজনাকৈ মোক দেউতাৰ ফটো বিচাৰিলে।পাছত হে গম পালোঁ কিতাপখন পঢ়ি কিছু নিলিখাকৈ ৰৈ থাকিব নোৱাৰিলে।আমাৰ সমস্ত পৰিয়ালৰ পৰা তেখেতক আশীৰ্বাদ আৰু মৰম জাচিলোঁ।প্ৰায়াত দেউতাৰ আত্মাই কিছু সকাহ পাব নিশ্চয়। তেখেতক নিশ্চয় আশীৰ্বাদ কৰিব।ভন্টি অনুপমাৰ উত্তৰোত্তৰ প্ৰগতি আৰু সুস্বাস্থ্যৰ কামনা কৰিলোঁ।

"জয়তু ভাৰত জননী"

"জয় আই অসম"

 'জ খুড়াৰ বাটেৰে' কিতাপখন পঢ়ি 


ডাঃ তুলতুল বৰা(বৰুৱা)ৰ এই কিতাপখন 'জ খুড়াৰ বাটেৰে' বুৰঞ্জীৰ আলমত লিখা এখন উপন্যাস। জ খুড়া মানে ষ্টিলৱেল পথৰ নিৰ্মাতা জেনেৰেল যোচেফ ৱাৰেন ষ্টিলৱেল, যাক মানুহে ভিনেগাৰ জ জেনেৰেল ষ্টিলৱেল বুলিও জানিছিল। দ্বিতীয় মহাযুদ্ধকালীন আমেৰিকাৰ সেনাধ্যক্ষ যোচেফ ষ্টিলৱেলে অসমৰ লিডুৰপৰা ম্যানমাৰৰ মাজেদি চীন দেশৰ কুনমিংলৈকে সংযোগপথ এটি নির্মাণ কৰোৱা, ষ্টিলৱেল পথ নামেৰে প্ৰখ্যাত সেই ঐতিহাসিক পথৰ লগত জড়িত কাহিনী আৰু পথ নিৰ্মাণ কৰাওঁতা ষ্টিলৱেলৰ জীৱনবৃত্তই গ্রন্থখনৰ প্রধান বিষয়বস্তু। 


          এই কিতাপখনত সেই সময়ৰ    প্রয়াত ৰামলাল উপাধ্যায় (পুৰুষোত্তম উপাধ্যায়ৰ পিতৃ বোকাপথাৰ গাওঁ ঢলা শদিয়া হেতুৰ ইপাৰে ড.ভূপেন হাজৰিকা হেতু, ছৈখোৱা ঘাট,তিনিচুকীয়া,  বৰ্তমান পান্জ্ঞাৱ নেচনেল বেংকৰ জেষ্ঠ প্রৱন্ধক, বেলতলা গুৱাহাটী অসম ) 

 নিজৰ জ্ঞাতি-কুটুম্ব সকলোকে বাৰ্মাত এৰি অতি কষ্টৰে ভাৰতলৈ আহি আশ্রয় লৈছিল ছৈখেৱাঘাটৰ ঢলাত। তেওঁ লিখি থৈ গৈছে ভয়াবহ অভিজ্ঞতাৰ কথা---- এবাৰ জাপানী সেনাই তেওঁক বন্ধু দুজনৰ সৈতে ব্ৰিটিছৰ চোৰাংচোৱা বুলি সন্দেহ কৰি এজোপা গছত বান্ধি থৈছিল। কিন্তু তেওঁলোকৰপৰা কোনো তথ্য উদঘাটন কৰিব নোৱাৰি এজনক গুলিয়াই মাৰি পেলাইছিল আৰু উপাধ্যায়ৰ টিকনিডাল কাটি এৰি দিছিল। চকুৰ পচাৰতে সেনাৰ গুলীত বন্ধুৱে প্ৰাণ দিয়াৰ পাছৰ অৱস্থা অকল্পনীয়।


উপাধ্যায়ে লিখি থৈ গৈছে---"মোৰ বয়স ২৮ বছৰ। মই তেতিয়া ব্ৰহ্মদেশৰ মচিনা নামৰ ঠাইত পিতৃ-মাতৃৰ সৈতে বাস কৰিছিলো। দেশখনত এফালে মিত্র পক্ষৰ শাসন আনফালে শত্রু জাপান। শাওন মাহৰ কিনকিনীয়া বৰষুণৰ বতৰ। মিত্রপক্ষৰ সৈন্যসকলে জাপানীসৈন্যৰ দখলত থকা লেগাঁও নামৰ মানুহসকলক মুকলি কৰিবলৈ ধৰিলে। মুকলি কৰিবলৈ ধৰিলে। মুকলি কৰি অনা গাঁৱৰ বাসিন্দাসকলক নামপুং নামৰ গাঁৱলৈ স্থানান্তৰিত কৰিবৰ বাবে যাত্রা আৰম্ভ কৰা হ'ল। আমি প্রায় দহ বাৰটামান পৰিয়ালৰ কিছুমানে খোঁজ কাঢি আহি আছো।আমি নামপুং গাঁৱৰ বিমানঘাঁটিৰ ওচৰ পাওঁ পাওঁ। তেনে অৱস্থাত জাপানীসৈন্যই মৰা বৰটোপৰ গুলী এটা আহি গৰু গাড়ীৰ চালক লাল বাহাদুৰ চেত্ৰীৰ মূৰটো সম্পূর্ণৰুপে ওফৰাই নিলে... "

অন্তৰত দুখৰ বোজা, অনিশ্চিত ভবিষ্যতক সন্মুখত লৈ সেই মানুহজনৰ অন্তেষ্টিক্ৰিয়া সম্পন্ন কৰি তেওঁলোক ভাৰত পাইছিল।


প্রয়াত ৰামলাল উপাধ্যায়ে নিজে লিখি থৈ যোৱা কথাবোৰ পঢ়ি বৰ বেজাৰ পালোঁ। সঁচাকৈ তেওঁলোকে যে কিমান ভয়াবহ পৰিস্থিতিৰ সন্মুখীন হ'বলগীয়া হৈছিল লগতে কষ্টৰে উপাৰ্জন কৰা সম্পদ সকলো হেৰৱাইছিল। 


সকলোৱে এবাৰ হলেও পঢ়িবলগীয়া কিতাপখন। ইমান মূল্যৱান কিতাপখন পুৰষ্কাৰ দিয়াৰ বাবে সন্মানীয় পুৰুষোত্তম উপাধ্যায় ছাৰক অশেষ আন্তৰিক ধন্যবাদ জ্ঞাপন কৰিলোঁ।

नाथे के गर्छस तैँले गर के खालो सार्छस सार (कोरोना युद्ध)

 


जति गर्न छ गरि हालिस,तथानाम गरिस

चित्कार सुनाईस, घर पनि उजाड़ पारिस निकैको

हाहाकार पारिस ,तमाम गरिस

म अब निर्विज भएँ, आइज फेरि युद्ध गर

नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस सार।


म मास्क लगाउँछु,सेनिटाईजर घँस्छु, भेक्सिन लिन्छु

दूरी कायम गर्छु,तर लखेट्छु तँलाई

काढा खान्छु, कसरत् गर्छु,

भाप लिन्छु ,गार्गुल गर्छु, टिक्न दिन्न तँलाई

नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस सार।


मैले सिकेंथेँ सबै कलाहरू 

आर्ट अफ लिभिङ,तैँले सिकाइस

आर्ट अफ डाइङ ,भुत्रो गर्छस् अब

आइज अब तैयार म ,देखाई दिन्छु तिरिमिरि झ्याइँ

नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस  सार।


बसेँ त म तीस दिन अस्पतालमा

दुई मैना त घरैमा

युद्ध गरेँ, लाखौं खर्च पनि गराईस

इस् लान सकिस, म त अब गोर्खे बीर

नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस सार।


अब कार्यालय पनि जान्छु

लकडाउन मा कथा कविता पढ्छु

गीता र महाभारत पढ्छु

सिक्छु युद्ध गर्ने तरिका ,लखेट्छु तँलाई

नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस सार।


तैँले रूप फेर्छस रे, म पनि फेर्छु

तैँले फोक्सो खान्छस रे 

भयो जति खाइस खाइस्, म निष्प्राण हुन्न अब

भोगैँ, देखेँ सिकेँ अनि अब के लछारपाटो लाउँछस

कालजयी भएँ म अब,जा तँ अब तेरै मुलुकमा

निस्तार छैन अब, म तैयार छु खेल्छस लाप्पा?

ल तैयार र तर्खर गर,पामर ,पाङ्दुरे, सिल्लड

तँ जस्ता यहाँ कति आये कति गए,


नाथे के गर्छस तैँले गर

के खालो सार्छस सार।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला गुवाहाटी

6/7/21

एक अवलोकन कविता संकलन ,,"शब्दहरु मेरा घाम हुन्" अनुपमा कट्टेल

 एक अवलोकन कविता संकलन ,,"शब्दहरु मेरा घाम हुन्"

अनुपमा कट्टेल


यो लकडाउनमा केहि समय पाएर पूर्वयण प्रकाशनका भान्जा ड.अमृत कुमार उपाध्याय समक्ष अध्ययनको निम्ति केहि पुस्तक पठाई दिन आग्रह गरें।वहाँले मलाई दसवोटा नेपाली पुस्तकहरू तुरन्तै पठाई दिनु भयो। असमेली लेखक का उपन्यास र कविता।

मैले प्रारम्भ नै कवयित्री अनुपमा कट्टेलका "शब्दहरू मेरा धाम हुन" प्रारम्भ गरें।अरु मान्यवर लेखक हरुले अघिनै कविता बारे लेख्नु भयेको छ। म चै हाम्रा विदेशमा रहेका मेरा निकै आफन्त पाठक (कनाडा, युके,अमेरिका, अष्ट्रेलिया) र विशेष गरि बर्मा मा रहेका साहित्यप्रेमी हरूको विचार प्रकट गर्न गई रहेको छु।उदाहरण स्वरूप" ब्रह्मपुत्र "कवितामा लेखिएको हाम्रा गुरु र गायक शब्द जस्तै शङ्कर र माधव,ज्योति र विष्णु लगायत

सुधाकण्ठका गीतहरू आदि बारे तल स्यानो नोट दिएर केहि विस्तार जानकारी दिए प्रवासी पाठकहरुले अझै आनन्द साथै जानकारी पनि पाउने थिए।कविताको परिधि सारा विश्वमानै हुन्छ जब यो जानकारी जरुरी ठानेँ।

किनहो कुन्नि हिजो आज छन्द कविताको पनि पाठकहरुले निकै मांग गरेको देखिन्छ र दुई एक त्यस्ता कविता पनि संग्लन गर्न सके अझै उत्तम हुन्थ्यो कि?भविष्यमा त्यो इच्छा पनि पूर्ण गरिदिए संकलन अझै स्वास्थ्यवान हुने थियो होला।आग्रह गरियो।


तेत्तीसवटा कविताको यो संकलनको पुस्तकमा भएका सबै कविता एक एक पूर्ण अव्यक्त कथाझैँ पो लाग्यो मलाई त।काकाकुल वाट प्रारम्भ भएको पहिलो कवितानै तीन पटक पढेर पूर्ण आनन्द आयो।कविता" ऐना" "मान्छे,","आगो"र अन्तिम कविता "अन्त्य,लगायत सबै कविता अब्बल छन्।


आधुनिक कवितामा यति कम उमेरमा यस्तो परिपक्क कविता हाम्रो ढिकुटीमा भरिनु गौरव को कुरा हो।एक अमूल्य सम्पद।

मैले कवयित्रीलाई व्यक्तिगत रूपमा नचिने पनि कविताले परिचय गराई दियो। मन भरेर आयो कविता पढेर।मन मस्तिष्क ले राम्रो खोराक पायो ।


अन्तमा कवियत्री को सु- स्वास्थ दीर्घायु र उत्तरोत्तर प्रगति को कामना गरें।जयतु भाषा जननी।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

वरिष्ठ प्रवन्धक,पंजाब नेशनल बैंक

वेलतला, गुवाहाटी

4/7/2021

किन आउन छोडे होला? कहाँ हराए होलान?


सानोमा गाउँमा आउने

पुष्ट शरीरका भुटानी दिदीहरु 

पोते,पाखनबेत, काँचो सिम्रीक , टिमुर, झारमौरो आदि

बेच्न आउने अनि रात बिताउने कसैको घरमा

निर्धक्क भएर गाउँ घुम्ने गर्थे

हिङको सुगन्ध आउँथ्यो उनीहरुको शरीरबाट

हामी पछि पछि दगुर्ने गर्थ्यौं-

मिश्रित नेपाली शब्दहरू सुनेर

हामी मुग्ध हुन्थिउँ

किन आउन छोडे होला?

कहाँ हराए होलान ?


दुई तीन जना गाइने को हुल

रात्रि कसैको घरमा बसेर

जुवा-तास वाट हुने विनष्टको गीत

राजा र प्रजाको गीत,मदपान को परिणामको गीत

माया र धोखाको खोक्रो र निष्कर्ष को गीत

त्यो हृदयस्पर्शी धुनहरु सुनाई मुग्ध पार्ने गाइने

किन आउन छोडे होला?

कहाँ हराए होलान ?


प्रायः माघ र मुङ्गिरको महिनामा

आई रहने जोगीहरु, राति धुतुरु बजाएर

बिहान कालो झोला लिएर 

श्रद्धाको दान लिने र "जय गोरखनाथ "भन्ने आत्माहरू

किन आउन छोडे होला?

कहाँ हराए होलान ?


प्रत्येक परम्पराको एउटा वास्तव प्रभाव

देख्ने छोडे नया पिँढ़ीहरुले

रुखो हुन थाल्यो माघ र मुङ्गिरको को रात

गुन्जिन छोड्यो सारङ्गी को धुन

छैनन् घरमा पाखनबेत, काँचो सिम्रीक , टिमुरआदि

आउन छोडे परदेशीहरु केहि सन्देश लिएर

बिरानो छ गाउँघर, निस्तब्ध छ, छैन चहल पहल

आफ्नै कथामा व्यस्थ छ आधुनिकता

उराठ लाग्छ मन ,फर्किएर हेर्दा


किन आउन छोडे होला?

कहाँ हराए होलान  उनीहरू ?


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

बेलतला, गुवाहाटी

3/7/21

उनी नछुने भएकी कि नहेर्ने भएकी ?


श्रीमती को आवाज आयो

हजुर भित्र जानुत कोठामा

बाहिर फूल को गमलामा जल छर्किंदै थिएँ 

म छक्क परें,अचानक हुकुम जारी,

छोरी नगर्ने भई ,हजुरले  हुँदैन हेर्न।


विरोध गरिन ,छोरीलाई घर निकाला गरे

टेरेनन् मलाई,हजुर चुप्प लाग्नु,नबोल्नु ज्यादा भने

 फुपुघर पठाए  पराल र भुइँ मा सुताए रे


याद आयो 

ऊ जन्मिँदा नर्सले मलाई देखाएको

मेरो र सानी छोरीको नजर जुधेको

मेरो हर्षले अस्रुनयण बगेको

म बाबु भएँ भनेर फुर्केको।


म टोलाई रहें हप्तादिनभरि, विरोध गरें

टेरेनन्,विद्यालय पनि जान दिएनन छोरीलाई

अँध्यारो मा बसी रहि उ

यौवन् यस्तै हो भनेर ठानी होला सायद।


उ आई हप्तादिन पछि 

म घरको पिँढीमा बसिरहेका थिएँ

आमाले के भनि जान्दिन

उ मलाई नहेरी घरभित्र पसि।


छक्क पर्नु


उनी पर सरेकि कि,हात बन भएको कि,

रजस्वला भएकि कि, नगर्ने भएकि कि

नछुने भएकि कि

नहेर्ने भएकि?

बढी बिचित्र र कडा पो रहेछ

यो छोरीहरूको यौवन भनि ठानेँ !


मलाई नहेरि घरभित्र पसि छोरी

उनी नछुने भएकी कि नहेर्ने भएकी ?


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

सोलङ तेजपुर

3/7/21

मेरो स्रोत कविवरहरिभक्त कटुवाल



मैले 

लगभग तेत्तीस वर्ष अघि

मेरो जागीरको अन्तरवार्तामा

एउटा नेपाली कविता गाउँनुहोस भन्दा 

"यति धेरै मानिसका यति धेरै आँखा

मलाई भनि तिम्रै आँखा रोजुँ -रोजुँ लाग्छ है"

बिस्तारै सुनाएँ,

जानेको त्यहि थियो

सायद सजिलो मीठो र प्रेममय कविता भएर होला,

कविता को भावार्थ पनि सोध्नुभयो

भनि दिएँ,रोमाञ्चित हुनुभयो उनीहरू

म चयन भएँ, उत्तरोत्तर प्रगति भयो

भुल्न सकिन उनीलाई

जीवनको पहिलो खुड्किलो मा पनि उनी

निरन्तर मेरो भावना उनी

मेरो कविताको स्रोतनै उनी।

सारा नेपालीको हृदय उनी।


वहाँको जन्मोत्सवमा

स्वर्गीय कविवरलाई

अँजुलीमा पुष्प लिएर

हार्दिक श्रद्धाञ्जली।


पुरुषोत्तम उपाध्याय दाहाल

धौला, सैखोवाघाट, तिनसुकिया

गोठको डायरी ****एक**


आज संसारी पूजा।ठूलो बयेरको फेदमा ब्रह्मपुत्रको छेउमा।प्रति गोठ रु पाँच गरेर चन्दा दिएको पौडेल बा लाई।

हामी गाई र भैंसी गोठ मिलाएर बीसवटा गोठ।सबै तैयार। दुध दुई दुई लिटर र अरु चामल प्रसाद लिएर जान तैयारी।

मलाई पखाला चलेको।घिसिङ कान्छाले तोरीको गेडा जत्रो कानि खाउ वाहुननानी च्वाट्ट हुन्छ भने। खाएँ निको पनि भयो।


नेत्रे, काँइला,थारुदाई, रुद्र,गोदार कान्छा हामी पार्टनर।तास खेल्न होस या जङ्गल जान होस।संसारी पूजामा कानि र भाङ चढाए।कानि खानेमा पौडेल बाबु छोरा,कोइराला बा,काँइला प्रायः सबैले खाए।मलाई पनि बाहुन नानी हिजो- आज त "डिसीले पनि कानि खान्छन"भनेर एक सर्को प्रसादको रूप मा तान्न भने।मानिन म। म आठ कक्षा को विद्यार्थि।आसाम आन्दोलन ले छैन स्कूल।गोठ मेरो जिम्मा। गोठ मा नै मज्जा।

म पढेको भनेर सबै डराउँछन्।

 ललिता लैनो गाईलाई चरचरे बीमारले भेट्यो।लडाएर अक्सीटेकलिन बेजी हानियो।बाँच्ने आशा छैन।सानो बाछो छ।भैंसीगोठ वाट भगीरथ आएको थियो।दुई अमल मिठातेल पैँचो लग्यो।फेरि खत्री कान्छाले पनि चामले टोक्री को झुसी झुसी चीनी एक टोकरी पैँचो लग्यो। धौलावाट ग्वालाले गोठको समान पठाएकै छैनन।


 ठुलोभाई बेलुका मलाई कुरि रहेको।अलिक पर लगेर मलाई एउटा चिठी असमियामा लेखिदिन भन्यो। ग्याला जेठा को छोरीलाई मन पराएको रे।ग्वाला जेठाको दुईनले बन्दुक छ मार्लान नि भनेँ।मलाई चारमीनार सिगरेट को एउटा पेकेट दिने रे लेखीदिए बाबद । भोलि बेलुकि लेखी दिन्छु भनें। उ गए पछि डर डर पनि लाग्यो।लेख्नेलाई थाहा पाएर धूलो काढे भनि त कुरो खतम।

 

 दुध केम्पको बाहुनदाईको केम्प वाटनै दिउँसो कसैले एक तोला कानि चोरेछ।उनी कानि बेच्ने गर्छन।थिङ कान्छोले लगेको प्रमाण पाएर बाहुनदाईले मीटिंग राखे।मीटिंगको मुखिया म र साथी विष्णु।विष्णु पनि हिजो गोठ आएको। हामी संगै पढ्छौ।

 थिङ कान्छाले होई काड्यो।एक हप्ता भित्र तिर्ने भो।मैले कागज लेखी दिएँ उसके सइन गर्यो। साक्षी तीनजनाले पनि सइन गरे।कागज लेखे बाबाद रु दुई मलाई दिए।बाहुन दाईले विष्णु र मलाई कुखुरा खुवाए बेलुका केम्पमा।रु एक एक विष्णु र मैले भाग गरौ।

 अब नेत्रको गोठमा तास खेल्ने राति।मैले दहल खाने तास खेल सिकें।राति भैंसीको दुधमा चियापत्ति हालेर घण्टा घण्टा मा चिया दिने काम थारुदाई को।चिलिम हाम्रो गोठाला काँइलाले बनाउँछ। गाँजा खाएर हाँसी रहन्छन् अनि केटीको कुरा गर्छन उनीहरू।दुध पिउनेलाई भाङको धुवाँले केहि बिगार गर्दैन,एक सर्को तान भन्यो नेत्र ले। 

म मानिन। राति बारबजे तिर आफ्नो गोठमा सुत्न काँइला  र म आएको एउटा ठूलो दुले गोईले(गोहोरो) दुधको डाडु माटाको दुलो मुनि लगेछ। भोलि तिर धनुक बनाएर कुरेर मार्छु भन्छ काँइलो ! करिव दुई किलो जातिको गोई छ भन्यो काँईलाले।


गोबरको घुर चार पाँच थुप्रो जलाएको थियो। छेउमा गाई बाछा

मजाले बसी रहेका रहेंछन।ललिता गाई मरेछ।बाछालाई बोतल वाट दुध खुवाउनु पर्ने भोलि।काँइलाले त्यो स्यानो बाछो खाटमुनि बोरा ओछ्याएर राख्यो।काँइला र म मग्न भएर सुतियो।ब्रह्मपुत्रको चिसो हावाले गर्दा गुटुमुटु सुताई।


पुरु

मिरीचपडी

१/३/१९७९

(वि: द्र: यो गोठाले कलम । हिज्जेहरु र भाषा मा ध्यान दिन पाइदैन ल )सररर पढ्ने आनन्द लिने।